Archiwum

Anioły chrzcielne w kościołach ewangelickich na Mazurach i nie tylko

Anioł chrzcielny w kościele ewangelicko-augsburskim w Sorkwitach


W pierwszej części spotkania 15 stycznia, zebrani wysłuchali i przyjęli sprawozdania z działalności oddziału w 2023 r. W drugiej części spotkania Aldona Karska opowiedziała o aniołach chrzcielnych w kościołach ewangelickich na Mazurach i nie tylko.

Anioły chrzcielne były rozpowszechnioną formą drewnianych chrzcielnic na przełomie XVII/XVIII w., szczególnie w Prusach Wschodnich, ale również na Pomorzu, w północnych Niemczech, a nawet w pojedynczych kościołach dolnośląskich. Rzeźby aniołów, sprawiających wrażenie ruchu, w locie, wymagało dużego kunsztu rzeźbiarskiego. Produkcja tych rzeźb szczególnie rozwinęła się w Królewcu. Wykonywano je również w prowincjonalnych warsztatach snycerskich. W XIX w. zaczęły znikać z wielu kościołów, usuwano je z jako zbyt kiczowate. Wylądowały na strychach, w piwnicach, w skrzyniach, podzielone na części.

Czytaj dalej »

XIII Zgromadzenie Ogólne Światowej Federacji Luterańskiej, refleksje i wrażenia uczestników

Ks. bp Jerzy Samiec, Ewa Śliwka i dr hab. Jerzy Sojka


18 grudnia 2023 r. warszawski oddział PTEw gościł delegatów na XIII Zgromadzenie Ogólne Światowej Federacji Luterańskiej (ŚFL) oraz członka Rady ŚFL. Zgromadzenie pod hasłem „Jedno Ciało, Jeden Duch, Jedna nadzieja”, odbyło się 13-19 września 2023 r. w Krakowie. Przygotowania do tego spotkania luteranów z całego świata trwały kilka lat.

Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce reprezentowało dwoje delegatów: ks. bp Jerzy Samiec i dyrektorka biura Konsystorza – Ewa Śliwka. W czasie obrad Zgromadzenia wybierano nowe władze ŚFL, a wśród wybranych członków Rady znalazł się profesor ChAT – dr hab. Jerzy Sojka. Ks bp Jerzy Samiec przypomniał jak doszło do wyboru Polski jako gospodarza XIII Zgromadzenia Ogólnego ŚFL, wspomniał też o trudnościach w przygotowaniach spowodowanych pandemią. Obrady odbywały się w krakowskim Centrum Kongresowym, obradowało ponad trzystu delegatów, ale towarzyszyli im zaproszeni goście, asystenci, chóry. W nabożeństwie inauguracyjnym wzięło udział blisko tysiąc osób, a na powitalnej kolacji w restauracji Stara Zajezdnia w Krakowie gościło ok. 800 osób!
Czytaj dalej »

Działalność patriotyczna i pedagogiczna Edwarda Aleksandra Rontalera (Ronthalera)

Edward Aleksander Rontaler (1846-1917)


20 listopada 2023 r. na spotkaniu warszawskiego oddziału PTEw Alicja Sadomska przypomniała sylwetkę Edwarda Aleksandra Rontalera (Ronthalera).

Aleksander Rontaler urodził się w 1846 roku. Był synem kantora ewangelickiego w Brzezinach. Jako uczeń ostatniej klasy gimnazjum w Piotrkowie przyłączył się do powstania styczniowego w 1863 roku. Brał udział w walkach, został ranny, był więziony. W celu uniknięcia dalszych represji, rodzina zmieniła jego personalia zastępując imię Aleksander imieniem zmarłego brata Edwarda. Po zdaniu matury w Piotrkowie studiował w Szkole Głównej Warszawskiej, uzyskując dyplom na wydziale nauk filologiczno-historycznych. Po studiach rozpoczął pracę nauczyciela w Odessie. Był autorem wielu artykułów w języku polskim i rosyjskim, a także autorem prac naukowych z pedagogiki i psychologii. W latach 90. XIX w. przeniesiony został do Petersburga gdzie pracował w zarządzie zakładów naukowych Ministerstwa Oświaty. Po przejściu w stan spoczynku przeniósł się do Warszawy i wykorzystując nowe możliwości prawne, zakładał nowoczesne szkoły: ogólnokształcące, handlowe i rolnicze. Zmarł w 1917 roku.

Czytaj dalej »

Nowa książka o ks. bp. Juliuszu Burschem


16 października warszawski oddział PTEw gościł prof. dr. hab. Juliusza Gardawskiego. Pod koniec września nakładem Wydawnictwa Naukowego Scholar ukazała się nowa książka o ks. bp. Juliuszu Burschem pod redakcją Aleksandra Łupienki pt. „Juliusz Bursche – myśli, działalność i dziedzictwo”.

Profesor Juliusz Gardawski, który jest prawnukiem ks. bp. Juliusza Burschego, w swoim wystąpieniu przypomniał sylwetkę biskupa i ciekawe zdarzenia w jego życiu. Autor jednego z rozdziałów książki, prof. Karol Karski, przypomniał zdarzenie z 1933 r. w Berlinie, gdy biskup Juliusz Bursche jako uczestnik obrad Komitetu Wykonawczego Światowego Związku Krzewienia Przyjaźni Między Narodami za Pośrednictwem Kościołów był świadkiem wydarzeń związanych z dojściem nazistów do władzy w Niemczech. Jego zaniepokojenie i troska o przyszłość wyrażone były w korespondencji do jednego z uczestników obrad. Książka jest bogato ilustrowana zdjęciami z życia i działalności Biskupa.


* * *

Następne spotkanie warszawskiego oddziału PTEw planowane jest 20 listopada 2023 r. Alicja Sadomska opowie o życiu i działalności Edwarda Aleksandra Ronthalera.

Ewangelicka telewizja – powakacyjne spotkanie warszawskiego PTEw

Andrzej Weigle - prelegent


Po wakacyjnej przerwie warszawski oddział PTEw wznowił comiesięczne spotkania. 25 września 2023 r. na pytanie „Czy potrzebujemy ewangelickiej telewizji?”, starał się odpowiedzieć Andrzej Weigle – inicjator przedsięwzięcia pod nazwą Studio Lutheraneum, które realizuje od kilku lat programy internetowe w parafii świętej Trójcy w Warszawie (YouTube: Luteranie w Warszawie). Są to transmisje internetowe nabożeństw, programy edukacyjne, dokumentalne, sprawozdania i transmisje z ważnych wydarzeń, wywiady z ciekawymi ludźmi.

Prelegent zwrócił uwagę, że początkowo z transmisji korzystali głównie parafianie, którzy z różnych powodów nie mogli uczestniczyć w nabożeństwach, potem zainteresowanie się rozszerzyło, co okazało się niezwykle ważne w okresie pandemii. Prelegent w swojej prezentacji pokazał także, że z takiej formy przekazu korzysta coraz więcej parafii, nie tylko Kościoła ewangelickiego, ale także Kościoły innych wyznań realizują podobne przedsięwzięcia.

450 lat Konfederacji Warszawskiej

Prof. dr hab. Wojciech Kriegseisen – prelegent


19 czerwca 2023 r. gościem spotkania warszawskiego oddziału PTEw był prof. dr. hab. Wojciech Kriegseisen. Wojciech Kriegseisen jest profesorem zwyczajnym w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk, gdzie kieruje Zakładem Studiów Nowożytnych. W jego naukowym dorobku znajdujemy publikacje poświęcone ewangelikom polskim i litewskim, stosunkom wyznaniowym w okresie między Reformacją a Oświeceniem. Prelegent przedstawił wykład „450 lat Konfederacji Warszawskiej”.

Oryginał dokumentu Konfederacji Warszawskiej z 1573 r. opatrzony 209 pieczęciami – ekspozycja w Archiwum Głównym Akt Dawnych podczas obchodów rocznicowych (fot. A. Karska)

W prelekcji zostały przypomniane okoliczności powstania dokumentu oraz atmosferę panującą w tym okresie w Polsce i w Europie. Podpisanie tego aktu, zwanego Konfederacją Warszawską, nastąpiło na Sejmie Konwokacyjnym 28 stycznia 1573 r. w Warszawie. W swoim wykładzie profesor przedstawił znaczenie dokumentu, ale przypomniał, że Konfederacja nie zakładała „tolerancji”, ale wprowadzała równouprawnienie wyznań i wzajemny pokój. W dokumencie znajdujemy zobowiązanie, by jako „rozróżnieni w wierze” „pokój miedzy sobą zachować, a dla różnej wiary i odmiany w Kościelech krwie nie przelewać, ani się penować (…)”.

Czytaj dalej »

Międzynarodowa konferencja naukowa nt. Konkordii Leuenberskiej z okazji 50. rocznicy podpisania porozumienia

Ks. dr Mario Fischer wręczył prof. Karolowi Karskiemu pamiątkowy medal

24 maja 2023 r. w gmachu Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej (ChAT) w Warszawie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa poświęcona 50. rocznicy uchwalenia Konkordii Leuenberskiej. Wśród prelegentów byli członkowie Rady WKEE: prezydent – ks. dr John Bradbury z Kościoła Reformowanego Wielkiej Brytanii, sekretarz generalny – ks. dr Mario Fischer, członek Rady – ks. Marcin Brzóska, ks. dr Jorgen Thaarup z duńskiego Kościoła Metodystycznego, dr Krisztián Kovács teolog reformowany z Uniwersytetu w Debreczynie (Węgry) profesorowie ChAT: dr hab. Jerzy Sojka i ks. bp dr hab. Marcin Hintz oraz Krzysztof Bandoła-Skierski z Kościoła Ewangelicko-Reformowanego.

W czasie konferencji sekretarz generalny WKEE, ks. dr Mario Fischer, wręczył prof. dr. hab. Karolowi Karskiemu medal pamiątkowy z okazji jubileuszu Konkordii. Prelegenci w swoich wystąpieniach wielokrotnie wspominali jego zaangażowanie w propagowanie Konkordii Leuenberskiej w Polsce. Profesor przetłumaczył na język polski większość dokumentów wypracowanych przez WKEE i doprowadził do wydania ich w formie książkowej. Jest aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego i przez wiele lat był prezesem oddziału w Warszawie.

Czytaj dalej »

50 lat Konkordii Leuenberskiej

Prof. Karol Karski – prelegent


15 maja 2023 r. na spotkaniu warszawskiego oddziału PTEw prof. Karol Karski wygłosił prelekcję nt. Konkordii Leuenberskiej. W marcu minęło 50 lat od podpisania dokumentu zwanego Konkordią Leuenberską, dotyczącego wspólnoty ołtarza i ambony Kościołów luterańskich, reformowanych i metodystycznych w Europie. Prelegent przypomniał, że pierwsze poszukiwania porozumienia były widoczne już w rozmowach Lutra i Zwingliego, którzy dyskutowali w 1529 r. na zamku w Marburgu, ale rozmowy te nie przyniosły wówczas rezultatu. Dopiero w 16 marca 1973 r. w niewielkiej miejscowości szwajcarskiej Leuenberg przedstawiciele Kościołów luterańskich, reformowanych i ewangelicko-unijnych z całej Europy podpisali doktrynalne porozumienie. Porozumienie to osiągnięto po dwudziestoletnich dyskusjach i pracy w ramach Komisji Wiara i Ustrój Światowej Rady Kościołów, kontynuowanych potem przez Światową Federację Luterańską i Światowy Alians Kościołów Reformowanych.

Czytaj dalej »

50 lat Konkordii Leuenberskiej: Warszawa, 15 maja

Warszawski oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego zaprasza na spotkanie 15 maja 2023 r. (poniedziałek) o godz. 17.30. Tematem będzie: „50 lat Konkordii Leuenberskiej – wspólnoty ołtarza i ambony Kościołów luterańskich, reformowanych i metodystycznych w Europie”.

Wprowadzenie do tematu przedstawi prof. Karol Karski, ale zapraszamy przedstawicieli wszystkich Kościołów oraz osób, które aktywnie uczestniczą lub uczestniczyły w pracach Wspólnoty, by podzieliły się swoimi doświadczeniami, przemyśleniami, a także wrażeniami ze spotkań roboczych lub konferencji Wspólnoty.

Spotkanie odbędzie się w sali parafialnej w Warszawie, ul. Kredytowa 4 lokal 1. Spotkania PTEw mają charakter otwarty.

Historia Szpitala Ewangelickiego w Warszawie

Szpital Ewangelicki w Warszawie
(lata 30. XX w.)

17 kwietnia na spotkaniu warszawskiego oddziału PTEw prezeska oddziału, Aldona Karska, przedstawiła historię Szpitala Ewangelickiego w Warszawie, który po ponad dwustu latach działalności został zburzony przez okupanta hitlerowskiego 80 lat temu wraz z likwidacją warszawskiego getta. Prelekcja była połączona z prezentacją slajdów.

Początki szpitala sięgają pierwszej połowy XVIII w., kiedy to na terenie założonego przez ewangelików cmentarza zbudowano w 1736 r. drewniany domek, w którym jedną izbę przeznaczono dla chorych. W dalszych latach pomieszczenia rozbudowywano, z czasem zamieniono na obiekt murowany. A po likwidacji cmentarza pod koniec XVIII wybudowano kolejne pawilony.

Czytaj dalej »

Srebrny jubileusz Redakcji Ekumenicznej TVP

Ks. Halina Radacz – prelegentka


20 marca 2023 r. warszawski oddział PTEw gościł ks. Halinę Radacz. Tematem spotkania była działalność Redakcji Ekumenicznej TVP. Ks. Halina Radacz oddelegowana została przez władze Kościoła E-A do tworzącej się redakcji od początku jej istnienia. Przez wiele lat była zastępcą kierownika redakcji, a przez ostatnie dwa lata kierowała nią.

W pierwszej części spotkania ks. Halina Radacz zaprezentowała film „Srebrny jubileusz”, w którym przedstawiono 25 lat pracy redakcji, osoby tworzące tę redakcję, jej pracowników i współpracowników, którzy byli autorami reportaży, programów, transmitowali nabożeństwa, przeprowadzali wywiady itp. Na filmie pokazano, jak ta redakcja się tworzyła, jak panowała w niej atmosfera przyjaźni i wzajemnego szacunku.

Czytaj dalej »

Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie we Wrocławiu (1934-1945)

Anna Radziejewska – prelegentka


13 lutego 2023 r. warszawski oddział PTEw gościł mgr Annę Radziejewską, doktorantkę historii Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, która prowadzi prace badawcze w ramach planowanej rozprawy doktorskiej na temat idei archiwów historycznych, ze szczególnym uwzględnieniem nieznanej dotąd historii Śląskiego Centralnego Archiwum Ewangelickiego we Wrocławiu, funkcjonującego w latach 1934-1945.

Prelegentka przedstawiła tło historyczne i okoliczności powołania tego archiwum, a także historię i strukturę organizacyjną Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej, który był bezpośrednio zaangażowany w powstanie i działalność archiwum.

W 1925 r. generalnym superintendentem śląskiej prowincji kościelnej został ks. Otto Zänker, który w 1933 r. został biskupem Wrocławia. On to zlecił powołanie Śląskiego Centralnego Archiwum Ewangelickiego we Wrocławiu, powołując na stanowisko jego dyrektora ks. Waltera Schwarza.

Czytaj dalej »