Archiwum

Listopad 2018 w cieszyńskim PTEw

Karol Barth (1886-1968)

W listopadzie odbyły się cztery „zwyczajne” spotkania klubowe.

Na pierwszym czwartku 8 listopada przedstawiona była postać czołowego myśliciela protestanckiego XX w., ks. prof. Karola Bartha (1886-1968). Opowiedział o nim ks. Jan Badura.

Karol Barth urodził się 10.05.1886 r. w Bazylei. Był synem pastora, profesora teologii ewangelickiej Johanna Fryderyka i Anny Katarzyny Sartorius. Studia teologiczne zaliczał na uniwersytetach w Bernie, Berlinie, Tübingen i Marburgu. Ordynowany w 1909 r., przez 2 lata był pastorem w Genewie, a następnych 10 lat w Safenwill. W 1921 r. rozpoczął karierę naukową jako profesor teologii systematycznej w Getyndze, od 1925 r. w Münster, wreszcie od 1930 r. w Bonn. Tu jednak nie umiał pogodzić się z poddaniem Kościoła ewangelickiego faszystowskiej ideologii narodowego socjalizmu, opowiedział się po stronie Kościoła Wyznającego, którego członkami byli także ks. dr Martin Niemöller i ks. Dietrich Bonhoeffer. Po ogłoszeniu tzw. Deklaracji z Barmen, której był głównym redaktorem, w 1935 r. został pozbawiony praw nauczania na wszystkich uniwersytetach niemieckich. Wrócił wówczas do rodzinnej Bazylei, gdzie spokojnie mógł wypełniać czas wykładami, intensywną pracą naukową i publicystyczną. W 1962 r. doczekał emerytury, ale także odwiedził Stany Zjednoczone i prowadził gościnne wykłady na uniwersytetach w Princeton, Chicago i w San Francisco. Z zaproszenia w roli gościa na Sobór Watykański II już nie skorzystał z powodu choroby. Zmarł w Bazylei 10.12.1968 r. Był żonaty ze skrzypaczką Nelly Hoffman od 1913 r. Doczekał córki i czterech synów.

Czytaj dalej »

Październik w cieszyńskim PTEw. Część 2.: Poranek Trzech Stuleci

Oprócz wspomnianych już trzech czwartków klubowych i jednej wycieczki, w październikowym planie Oddziału PTEw w Cieszynie znalazła się okolicznościowa uroczystość: Poranek Trzech Stuleci poświęcony trzem stuletnim rocznicom ważnych wydarzeń o wyjątkowo doniosłym znaczeniu w dziejach Śląska Cieszyńskiego i Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce. Po sześciu wiekach oderwania Ziemi Cieszyńskiej od Polski i poddaństwa obcym władcom, mieszkańcy Ziemi Cieszyńskiej upomnieli się o poszanowanie ich godności narodowej, a gdy żądania te były zignorowane, sami zrzucili z siebie okowy zniewolenia narodowego, powołując 19.10.1918 r. własną Radę Narodową Księstwa Cieszyńskiego jako organ tymczasowej władzy na Śląsku Cieszyńskim, deklarujący przynależność tej Ziemi do mającej dopiero powstać, odrodzonej po 123 latach zaborów, odrodzonej Polski. Podkreślenia godnym jest fakt, że pomimo różnic ideologicznych twórców Rady, reprezentujących odmienne postawy polityczne, potrafili oni wznieść się ponad te różnice by osiągnąć nadrzędny cel.

Czytaj dalej »

Październik 2018 w cieszyńskim PTEw

Nikifor przed kościołem ewangelickim w Nowym Sączu

Plan na październik zawierał pięć pozycji: trzy „zwykłe” spotkania klubowe, jedną wycieczkę oraz uroczysty Poranek Trzech Stuleci. Ten ostatni omówiony będzie w osobnej relacji.

Krynicki Nikifor (1895-1968)

W pierwszy czwartek 4 października w zastępstwie Stanisławy Ruczko prelekcję o Krynickim Nikiforze (1895-1968) przygotował Władysław Sosna. Dziś jego pełno postaciowa rzeźba z drewna wita każdego wchodzącego do dużego przeszklonego pawilonu krynickiej Pijalni. Ma też swoje Muzeum Biograficzne w zabytkowej willi „Romanówka”. Jest jedną z czołowych, zgoła legendowych postaci nieodłącznie związanych z Krynicą, jak słynny Sabała z Zakopanem. A przecież przez 50 lat swojego życia był osobą pogardzaną, żebrakiem wypraszanym za drzwi, za grosze sprzedającym na krynickim deptaku swoje śmieszne akwarele malowane na okładkach zeszytów i ścinkach papieru i tektury. Malował z łatwością i dużo; doliczono się około 40 tysięcy miniatur. Na jego obrazach malowanych akwarelą, rzadziej farbami olejnymi, pod koniec życia kredkami, znajdujemy architekturę we własnej stylizacji, wille, cerkiewki, kościoły, krajobraz okolic Krynicy i odwiedzanych miejscowości małopolskich (Nowy Sącz, Tarnów, Sanok i Rzeszów), scenki wzięte z życia uzdrowiska, wreszcie portrety, w tym dużo autoportretów w różnych wcieleniach do popa i patriarchy włącznie. Rzadko kto go rozumiał, gdyż ledwo bełkotał z powodu upośledzenia mowy i słuchu. Nie ukończył nawet elementarnej szkoły ruskiej, podpisywał swoje obrazki niezdarnymi, wyłącznie dużymi literami, nierzadko z błędami ortograficznymi. Nie potrafił wypowiedzieć myśli w słowie, wszystko, co miał do powiedzenia wyrażał w swoich obrazkach.

Czytaj dalej »

Wrzesień 2018 w cieszyńskim PTEw

Przed schroniskiem na Martinskich Holach (1250 m)

Na wrzesień zaplanowane były trzy spotkania czwartkowe i jedna wycieczka.

Józef Dutkiewicz (1903-1968

W pierwszy czwartek miesiąca, 6 września – w przeddzień pięćdziesiątej rocznicy nieoczekiwanej śmierci prof. Józefa Edwarda Dutkiewicza, jego sylwetkę i dokonania przypomniał Władysław Sosna. Właśnie 7.09.1968 r., w trakcie prowadzenia prac konserwatorskich w kościele św. Andrzeja w Olkuszu, spadł z rusztowania… Miał zaledwie 65 lat. Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie utraciła znakomitego wykładowcę-praktyka, służby konserwatorskie w Polsce wybitnego fachowca i oddanego sprawie zachowania dzieł polskiej architektury i sztuki pracownika. Uczestniczył bowiem w pracach konserwatorskich zamków na Pieskowej Skale, w Krasiczynie i w Łańcucie, ratusza w Zamościu, a także w kościołach, m.in. w bazylice katedralnej w Tarnowie i kościele św. Elżbiety w Starym Sączu. Jemu też (już okresie międzywojennym) zawdzięczamy wykonanie polichromii w kościołach murowanych (ojców bernardynów w Przeworsku, Dębnie i Ciężkowicach) i drewnianych (w Ptaszkowej, Krużlowej, Jodłowej). Jest też autorem wielu prac z zakresu historii i konserwacji sztuki, w tym opracowań szczegółowych, m.in. „Grobowce rodziny Tarnowskich w kościele katedralnym w Tarnowie”, czy „Małopolska rzeźba średniowieczna 1300-1450”. Należy tu także wymienić pionierskie opracowania pięciu zeszytów „Katalogu zabytków w Polsce” na powiaty: bocheński, brzeski, dąbrowski, limanowski i tarnowski.

Czytaj dalej »

Uroczysty Poranek Jubileuszowy Trzech Stuleci: Cieszyn, 13 paźdz. 2018 r.

Oddział PTEw w Cieszynie zaprasza na Uroczysty Poranek Jubileuszowy Trzech Stuleci. W programie:

  • Stefan Król: Powstanie i działalność Rady Narodowej dla Księstwa Cieszyńskiego jako wyraz dążenia do przynależności do państwa polskiego w oparciu o prawo i zasadę samostanowienia
  • Wojciech Grajewski: Heroiczna dekada. Dziesięć lat wysiłków i walk o polską państwowość oraz jej kształt na Śląsku Cieszyńskim (1914-1924)
  • Ks. Jan Badura: W drodze do Ojczystego Kościoła
  • Chór Kościelny pod batutą Joanny Sikory

Poranek odbędzie się 13 października 2018 r. (sobotę) o godz. 10 w auli starej szkoły w Cieszynie przy pl. Kościelnym 2, na I piętrze.

Serdecznie zapraszamy!

Sierpień 2018 w cieszyńskim PTEw. Część 2 – wycieczka do Zakopanego

Grupa nad Morskim Okiem z widokiem w stronę zamglonych Rysów

30 sierpnia – 1 września 2018 roku, na przełomie sierpnia i września umieściliśmy w planie wycieczkę do Zakopanego. Wszystkie możliwe szczególiki organizacyjne zostały dopracowane, natomiast tzw. życie niezależnie od wstępnych „schodów” wprowadziło „drobne” korekty. Wbrew oczekiwaniom zainteresowanie wycieczką okazało się mizerne. Na miesiąc przed zaplanowanym terminem jej realizacji słałem e-maile z korektą rezerwacji na znaleziony w internecie adres pensjonatu. Ponieważ nie było żadnego odzewu, próbowaliśmy nawiązać kontakt telefoniczny o różnych porach dnia, ale nikt nie podnosił słuchawki. Nie wiem, za którym razem wreszcie odezwała się jakaś pani oznajmiając nam, że adres mailowy jest nieaktualny i dopiero teraz zauważyła nasz numer w swoim telefonie, a ponieważ z naszej strony nie było żadnego powiadomienia (!), przyjęła inną grupę! Kropka! Po co więc te reklamowe bajery w internecie, skoro są nieaktualne? Szczęśliwie udało się znaleźć nocleg na tych samych warunkach w innym miejscu. Klamka zapadła – jedziemy, pierwszy raz w tak małym składzie „aż” ośmiu osób.

Czytaj dalej »

Sierpień 2018 w cieszyńskim PTEw

W miesiącu sierpniu mieliśmy w planie trzy spotkania czwartkowe i dwie wycieczki. Nie przewidywaliśmy natomiast tak wielkich upałów.

Ks. Alfred Bieta - prelegent

Z początkiem miesiąca, 2 sierpnia gościliśmy ks. Alfreda Bietę, który przedstawił nam dzieje Zrzeszenia Ewangelików Polaków w Wielkiej Brytanii. W szeregach przebywających na Zachodzie żołnierzy-ewangelików Polaków zrodziło się wielkie pragnienie posiadania własnego Kościoła i utworzenia ośrodka polonijnego skupiającego rodaków wokół wspólnych celów, zwłaszcza pielęgnowania własnych tradycji narodowych. Po wielu wysiłkach 12.07.1943 r. zostało powołane Zrzeszenie Ewangelików Polaków z siedzibą w Londynie. Tymczasowy zarząd pod przewodnictwem dr. Bogusława Kożusznika przystąpił do opracowania statutu ZEP i zorganizowania I walnego zjazdu Polaków ewangelików mieszkających na terenie Wysp Brytyjskich (30-31.10.1943) i formalnego wyboru nowego zarządu. Jego przewodniczącym został ponownie dr. Bogusław Kożusznik. Dwa lata później powstały oddziały ZEP na terenie Szkocji i „włoski” w Rzymie, zorganizowany przez ks. Władysława Fierlę. Wychodzący od 1945 r. powielaczowy „Poseł Ewangelicki” w momencie powstania włoskiego oddziału stał się jego organem. Wkrótce też powstały dalsze oddziały „Środkowy Wschód” i w Niemczech. Na kolejnym zjeździe ZEP w Londynie w 1947 r. ks. dr Andrzej Wantuła poinformował o swojej decyzji powrotu do kraju; w listopadzie przekazał swoje obowiązki w Polskich Siłach Zbrojnych i w polskiej parafii w Londynie ks. Władysławowi Fierli.

Czytaj dalej »

Lipiec 2018 w cieszyńskim PTEw. Część 2

Lipcowy program przewidywał 3 spotkania czwartkowe i jedną wycieczkę. Ta ostatnia opisana została w osobnym odcinku.

Gen. Władysław Sikorski (1881-1943)

5 lipca 2018 r. gościliśmy Stefana Króla. Tematem jego wystąpienia ilustrowanego obrazami na ekranie był gen. Władysław Eugeniusz Sikorski. Był on synem nauczyciela wiejskiego i organisty Tomasza i Władysławy Hawrowskich. Urodził się w Tuszowie Narodowym koło Mielca. Wcześnie utracił ojca. Dzięki usilnym staraniom matki ukończył we Lwowie gimnazjum i tam też podjął studia na politechnice na Wydziale Inżynierii Dróg i Most. Po krótkim stażu w resorcie przemysłu naftowego, w 1906 r. ochotniczo zgłosił się do służby wojskowej w armii austriackiej. Ukończywszy szkołę wojskową awansował do stopnia podporucznika rezerwy. Zafascynowany hasłami PPS wraz z Marianem Kukielem i Kazimierzem Sosnowskim założył we Lwowie tajny Związek Walki Czynnej (1908), a dwa lata później Związek Strzelecki. Latem 1914 r. został członkiem Naczelnego Komitetu Narodowego; awansowany do stopnia podpułkownika objął komendanturę Szkoły Podchorążych. Tymczasem twórca legionów Józef Piłsudski nie godził się na podporządkowanie polskiego rekruta armii austriackiej. Na skutek odmowy przysięgi on sam został osadzony w twierdzy magdeburskiej, a Sikorski ponownie wcielony do wojska austriackiego i skierowany do komendy uzupełnień Polskiego Korpusu Posiłkowego. Z kolei jego sprzeciw włączenia Chełmszczyzny do Ukrainy (1918) spowodował, że posądzony o zdradę stanu został internowany. Po zwolnieniu Sikorski nawiązał kontakt z gen. Tadeuszem Rozwadowskim, który powierzył mu rekrutację do Wojska Polskiego na terenie Galicji i szefostwo sztabu dowództwa WP w Galicji. W czasie wojny bolszewickiej Sikorski ujawnił także swój talent dowódczy w polu.

Czytaj dalej »

Wycieczka na Dolny Śląsk: lipiec 2018 w cieszyńskim PTEw

Cieplice Zdrój - w kościele Zbawiciela

12-14 lipca 2018 r. to termin kolejnej naszej wycieczki, a zarazem próba powetowania ubiegłorocznej „porażki”. Jak będzie w tym roku? Bo dziwny to rok – nie wiem, ile razy byłem zmuszony korygować nasz roczny plan pracy. Gdy chodzi o prelekcje, a zwłaszcza o uzgodnienie dogodniejszych terminów z wykładowcami, jest to poniekąd naturalne; ostatecznie nie jest to tak istotne, czy daną sylwetkę przypomnimy nawet miesiąc wcześniej czy później, byle nie wypadła z planu. Gdy jednak wypadnie z planu wycieczka, gdyż jej program nie wzbudził zainteresowania potencjalnych uczestników, rzecz jest mniej przyjemna, gdyż wiąże się z koniecznością odwołania wszystkich wcześniejszych rezerwacji i zobowiązań, pamiętając również, że każdy usługodawca także ma swój grafik i nie jest mu obojętne wypadnięcie imprezy, zwłaszcza gdy na ten sam termin miał inne oferty. Dobrze, jeśli rzecz kończy się na przeprosinach i bez konsekwencji finansowych. Wypadnięcie czerwcowej eskapady skorygowało przyporządkowaną numerację wycieczek. W każdym innym przypadku byłoby to bez jakiegokolwiek znaczenia, tu jednak wiąże się z pewnym wydarzeniem, godnym wyróżnienia. Misternie wycyzelowana numeracja straciła sens.

Czytaj dalej »

Czerwiec 2018 w cieszyńskim PTEw

Czerwcowy program naszego oddziału przewidywał trzy czwartki klubowe z prelekcjami i jedną wycieczkę.

Jan Henryk Dąbrowski (1755-1818)

W pierwszy czwartek 7 czerwca wystąpił nasz „nadworny” historyk Stefan Król z ilustrowaną obrazami prelekcją Jan Henryk Dąbrowski (1755-1818). Na wstępie stwierdził, że w Hymnie Narodowym śpiewamy „Marsz, marsz Dąbrowski, z ziemi włoskiej do Polski…”, ale gdybyśmy zapytali śpiewających, kto to był, już nie wspominając ile dla Polski wycierpiał, odpowiedzi byłyby raczej żenujące. Wyraził swoją radość, że wśród tylu sylwetek przypominanych w PTEw może opowiedzieć o Janie Henryku Dąbrowskim w 200-lecie jego śmierci. A żył Dąbrowski w „ciekawych czasach”, gdy nad Polską zawisło widmo I rozbioru i podjęto ostatnią próbę ratowania Rzeczypospolitej, toczyły się obrady wielkiego sejmu, ogłoszono Konstytucję 3-Maja, wybuchła Insurekcja Kościuszkowska, w kolejnych dwóch rozbiorach wymazano Polskę z mapy Europy, potem nastąpiła era wojen napoleońskich i ostatecznego rozwiązania problemu Polski w traktacie wiedeńskim w 1815 r.

Czytaj dalej »

Maj 2018 w cieszyńskim PTEw

Majowy program przewidywał dwie wycieczki w pierwszy i ostatni czwartek miesiąca oraz trzy spotkania klubowe.

3 maja. Pierwsza nasza tegoroczna wycieczka na otwarcie sezonu została opisana w osobnej relacji (zob.: https://www.ptew.org.pl/2018/05/relacja-z-wycieczki-do-lesnego-kosciola-na-zakamieniu/).

Stanisław Przybyszewski (1868-1927)

10 maja. Kolejny czwartek wypełniła Stanisława Ruczko prelekcją o Stanisławie Feliksie Przybyszewskim (1868-1927). Na wstępie stwierdziła, że dotąd na naszych spotkaniach nie mieliśmy prezentacji tak kontrowersyjnej sylwetki, obdarzonej za życia epitetami od najwyższego uznania, takich jak „największy Polak”, „meteor Młodej Polski”, do kwalifikacji ujemnych, jak „pozbawiony moralności skandalista”, „demon w niewoli alkoholizmu i narkotyków”. Bez wątpienia niektóre jego zachowania nie są godne naśladowania. Trzeba jednak stwierdzić, że Przybyszewski nie był niczym innym jak wyrafinowanym „dzieckiem epoki”, w którym skupiły się wszystkie rodzące się wówczas „izmy”, ale był też tym, który poszukując nowych, własnych dróg obnażył całą głębię rozterek tamtej epoki i przeniósł to na papier.

Czytaj dalej »

Relacja z wycieczki PTEw Cieszyn do „leśnego kościoła” na Zakamieniu

3 maja to dla Cieszyna nie tylko Święto ustanowienia Konstytucji 3 Maja, ale także dzień uwolnienia miasta spod okupacji hitlerowskiej i wkroczenia wojsk Armii Czerwonej w 1945 r. Wówczas dla tych, którym dane było przeżyć okupację, było to wyzwolenie, gdyż raczej nikt nie zdawał sobie jeszcze sprawy, że miejsce wojennego terroru zajmie inna forma zniewolenia – dyktatura proletariatu. 3 maja też Oddział PTEw w Cieszynie przy pięknej słonecznej pogodzie wyruszył na pierwszą w tym roku wycieczkę.

W Izbie Oświęcimskiej (Goleszów)

Pierwszym przystankiem był Goleszów. Na zaproszenie kustosza Pawła Stanieczka zwiedziliśmy Izbę Oświęcimską znajdującą się w obecnej siedzibie Gminnego Ośrodka Kultury w Goleszowie. Przez prawie cały XX w. w Goleszowie była czynna cementownia, a w okolicy kamieniołomy skały wapiennej. Właśnie do tej cementowni z braku rąk do pracy ściągnięto w połowie lipca 1942 r. więźniów oświęcimskich i założono na jej obszarze jedną z dziesiątków filii niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Czytaj dalej »