Archiwum

Towarzystwo Polaków Ewangelików na Polskim Górnym Śląsku – dramatyczna historia z lat 1923-1939

Dr hab. Jan Szturc - prelegent


21 października 2025 r. odbyło się jesienne spotkanie katowickiego Oddziału PTEw, które tradycyjnie odbyło się w sali parafialnej parafii ewangelickiej w Katowicach. Gościem spotkania był dr hab. Jan Szturc, hydrolog i meteorolog, profesor IMGW-PIB, a jednocześnie znany działacz luterański, członek zarządu głównego PTEw, także współzałożyciel i były prezes katowickiego Oddziału PTEw, autor wielu publikacji z zakresu dziejów protestantyzmu na Śląsku.

Spotkanie prowadziła prezes Oddziału, a prelekcja przedstawiona przez prof. Szturca dotyczyła działalności Towarzystwa Polaków Ewangelików, które powstało na Górnym Śląsku w czasach międzywojennych („Z dziejów Towarzystwa Polaków Ewangelików na Polskim Górnym Śląsku 1923-1939”). W wielowątkowym, ciekawym wykładzie wzbogaconym prezentacją multimedialną prelegent przybliżył, jak doszło do powstania Towarzystwa, jak wyglądała jego aktywność, jaką rolę spełniało Towarzystwo na tle ówczesnej sytuacji w Kościele ewangelickim na terenach górnośląskich.

Na początku prof. Szturc zwrócił uwagę na skomplikowaną sytuację ewangelików w przedwojennym województwie śląskim; przypominając, że po 1918 r. ukonstytuował się Ewangelicki Kościół Unijny na Polskim Górnym Śląsku (wcześniej był częścią Kościoła Unii Staropruskiej w państwie pruskim), który obejmował w większości niemieckich wiernych, w którym służbę sprawowali również niemieccy duchowni. Kościół unijny na mocy Konwencji Górnośląskiej cieszył się znaczną autonomią i samodzielnością w swojej działalności. Na tym tle przedstawione zostało, jak rodziły się konflikty narodowościowe w ewangelickich parafiach unijnych, gdzie zaczęli przenikać ewangelicy Polacy, przybywający ze Śląska Cieszyńskiego oraz z Zaolzia, popierani przez władze polskie, w tym przez wojewodę śląskiego Michała Grażyńskiego. Wydarzenia te doprowadziły do powstania w 1924 r. Towarzystwa Polaków Ewangelików.

Czytaj dalej »

Najbliższe spotkania PTEw – listopad 2025

Data          Oddział    Prelegent, temat 

2 listopada   Zarz. Gł.  Festiwal "Cithara Sanctorum Silesia", Festiwal chórów kościelnych w kościele
                           Apostołów Piotra i Pawła na Niwach w Czeskim Cieszynie
6 listopada   Cieszyn    Władysława Magiera, Władysław Sosna - wspomnienie
13 listopada  Łódź       Ks. Michał Makula, Zakon Joannitów
16 listopada  Kraków     Dr Aneta M. Sokół, Współczesna książka ewangelicka - minione dziesięciolecie.
                           Tematyka, wydawcy, autorzy
18 listopada  Ustroń     Józef Król, Ustroń kolebką sadownictwa w Księstwie Cieszyńskim
20 listopada  Cieszyn    Stanisława Ruczko, Karol Miarka – wspomnienie w 200-setną rocznicę urodzin
30 listopada  Poznań     Prof. Katarzyna Meller, Samuel Dambrowski i jego modlitewnik "Lekarstwo
                           duszne" z 1611 roku

O szkolnictwie w Jaworzu na Śląsku Cieszyńskim


Spotkanie październikowe Oddziału PTEw w Jaworzu było wyjątkowe, bowiem nieczęsto zdarza się promocja książki autorstwa członków miejscowego Oddziału. 13 października 2025 r. w sali Domu Gminnego „Pod Harendą” przy Urzędzie Gminy w Jaworzu odbyło się spotkanie promocyjne książki „Historia Szkolnictwa w Jaworzu” autorstwa Leopolda Kłody i Ryszarda Stanclika z Oddziału PTEw w Jaworzu.

Pewne przekazy sięgają pierwocin szkolnictwa w Jaworzu do czasów Reformacji w latach 1550-1650. W czasach kontrreformacji nauczanie w Jaworzu prawdopodobnie zaniknęło, gdyż jak podaje wizytator biskupi w 1688 r., jeszcze w tym czasie w Jaworzu mieszkał tylko jeden katolik, a reszta mieszkańców pomimo kontrreformacji było ewangelikami, ale majątek kościelny powrócił do Kościoła rzymskokatolickiego. Działalność ewangelików była zabroniona, odbywały się tylko nabożeństwa w leśnych kościołach oraz w domach prywatnych właścicieli Jaworza dla ich dzieci i ludzi związanych z pańskim dworem. Wreszcie po Patencie Tolerancyjnym cesarza Józefa II z 13.10.1781 r. i zezwoleniu władz państwowych z 17.01.1782 została zalegalizowana działalność ewangelicka z możliwością wybudowania domu modlitwy, plebanii, szkoły oraz powołania utrzymywanych przez zbór jaworzański pastora i nauczyciela.

Czytaj dalej »

Relacja z podróży przez Australię: Cieszyn, 23 października


Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie zaprasza wszystkich na spotkanie „Podróż przez Australię”. Prelegentlą będzie Janina Hławiczka.

Spotkanie odbędzie się w czwartek 23 października 2025 r. o godz. 15 w sali w budynku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie przy placu Kościelnym 6.

Serdecznie zapraszamy!

Z dziejów Towarzystwa Polaków Ewangelików na Polskim Górnym Śląsku (1923-1939): Katowice, 21 października


Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Katowicach zaprasza na spotkanie „Z dziejów Towarzystwa Polaków Ewangelików na Polskim Górnym Śląsku (1923-1939)”. Prelekcję przedstawi dr hab. Jan Szturc. Historia tego stowarzyszenia stanowi jedną z najbardziej dramatycznych kart polskiego ewangelicyzmu w II Rzeczpospolitej.

Spotkanie odbędzie się we wtorek 21 października 2025 r. o godz. 17, w sali Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Katowicach przy ul. Warszawskiej 18.

Dr hab. Jan Szturc jest autorem m.in. publikacji książkowych: „Tymczasowa Rada Kościelna Ewangelickiego Kościoła Unijnego na Górnym Śląsku (1937-1939)”, Katowice 2003 oraz „Stowarzyszenia społeczno-kulturalne w polskim ewangelicyzmie”, Warszawa 2006.

Serdecznie zapraszamy!

Dwa wieki sadownictwa w Księstwie Cieszyńskim: Cieszyn, 9 października


Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie zaprasza wszystkich na spotkanie „Dwa wieki sadownictwa w Księstwie Cieszyńskim”. Prelegentem będzie Józef Król – wiceprezes Zarządu Głównego PTEw.

Spotkanie odbędzie się w czwartek 9 października 2025 r. o godz. 15 w sali w budynku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie przy placu Kościelnym 6.

Serdecznie zapraszamy!

Wrzesień w jaworzańskim PTEw: spotkanie z ks. bp. Adrianem Korczago i spotkanie przy grillu

Ks. bp dr Adrian Korczago - prelegent


„Kościół otwarty”

8 września 2025 r. w sali domu parafialnego Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Jaworzu odbyło się spotkanie Oddziału PTEw w Jaworzu. Z tematem spotkania „Kościół otwarty” przybył do nas ks. dr Adrian Korczago – biskup Diecezji Cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

Prelegent wygłosił ciekawą prelekcję wybierając temat nam najbliższy: otwartość w Kościele lokalnym. Poruszył kilka związanych z tym zagadnień: ● Kościół otwarty – deficyt Kościoła luterańskiego, ● otwartość duchowa, ● bycie otwartym na ludzi, ● czy poznaliśmy ludzi otwartych, ● czy jako luteranie jesteśmy otwarci (napięcia i konflikty)?, ● otwartość na potrzeby młodych ludzi, ● otwartość w rodzinie, ● otwartość na obcość, ● inny sposób myślenia niż nasz europejski, ● otwartość na pewne zmiany w Kościele, ● otwartość człowieka sędziwego, zaś u młodego człowieka szczelne zamknięcie, ● otwarcie na dowolność praktyk religijnych, ● różne meandry otwartości, ● akcyjna otwartość, np. pomoc Ukraińcom.

Czytaj dalej »

Najbliższe spotkania PTEw – październik 2025

Data             Oddział   Prelegent, temat 

4-18 października          V Festiwal muzyczny imienia Jerzego Trzanowskiego "Cithara Sanctorum 
                             Silesia" (pod patronatem PTEw)
9 października   Cieszyn   Józef Król, Dwa wieki sadownictwa w Księstwie Cieszyńskim
11 października  Zarz. Gł. Festiwal "Cithara Sanctorum Silesia", koncert "Muzyka w czasach Jerzego 
                             Trzanowskiego" w Trzanowicach (na Zaolziu)
18 października  Zarz. Gł. Festiwal "Cithara Sanctorum Silesia", koncert "Nieście chwałę mocarze"
                             w Skoczowie
21 października  Katowice  Prof. Jan Szturc, Z dziejów Towarzystwa Polaków Ewangelików na Polskim 
                             Górnym Śląsku (1923-1939)
21 października  Ustroń    Władysława Magiera, Spotkanie autorskie i promocja nowej książki 
                             "I zamilkły fortepiany"
23 października  Bielsko   Dr Daniel Spratek, Ks. Jerzy Trzanowski – słowiański Luter i jego 3-letni 
                             pobyt w Bielsku (miejsce spotkania: Stare Bielsko)
23 października  Cieszyn   Janina Hławiczka, Podróż przez Australię
25 października  Sopot     Jesienne porządki na cmentarzu Ujeścisko–Wonneberg

O ewangelikach w Argentynie: Cieszyn, 25 września


Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie zaprasza wszystkich na spotkanie „Ewangelicy w Argentynie”. Prelegentem będzie Krzysztof Londzin.

Spotkanie odbędzie się w czwartek 25 września 2025 r. o godz. 15 w sali w budynku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie przy placu Kościelnym 6.

Serdecznie zapraszamy!

Sierpień w jaworzańskim PTEw: królewna Marianna Orańska z Kamienia Ząbkowickiego i Białej Wody k. Jeseniku

Ks. Zdzisław Sztwiertnia- prelegent


Poniżej publikujemy drugą część relacji ze spotkania jaworzańskiego oddziału PTEw, które odbyło się 11 sierpnia b.r. Poznaliśmy życie i dzieło dwóch nieprzeciętnych kobiet z Dolnego Śląska, których sylwetki przybliżył ks. Zdzisław Sztwiertnia z Wisły. W drugiej części naszej relacji przedstawiamy królewnę Mariannę Orańską.

Cz. II

Królewna Marianna Orańska (1846)

9 maja 1810 r. w Berlinie urodziła się Wilhelmina-Frederica-Louisa-Charlotte-Marianne, królewna holenderska z dynastii Oranjen von Nassau (popularnie zwana Orańską) – córka króla niderlandzkiego Wilhelma i Wilhelminy-Frederike-Luizy, królewny pruskiej z Hohenzollernów. Jej rodzice przebywali na wygnaniu za sprawą Napoleona. Jej pierwszą miłością był książę szwedzki Gustaw Waza, z którym była zaręczona już w 1828 r. Jednak z obawy przed utratą tronu króla szwedzkiego Karola XIV Jana i wielu zabiegom dyplomatycznym, ślub się nie odbył. Następnie w 1830 r. wyszła za mąż za swego kuzyna – najmłodszego syna króla Prus Fryderyka Wilhelma III, i z tego małżeństwa urodziło się 5 dzieci. Małżeństwo było nieudane, mąż zdradzał Mariannę. Życie na dworze pruskim bardzo rozczarowało Mariannę. Nie odpowiadała jej sztywna dworska etykieta, a sprzeciwiając się jej, narażała się na nieprzychylność otoczenia. Dlatego w 1845 r. Marianna opuściła męża i osiadła w Voorburgu k. Hagi. 28 marca 1849 r. małżonkowie się rozwiedli.

Czytaj dalej »

Królewna Anna Wazówna: Cieszyn, 11 września


Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie zaprasza wszystkich na spotkanie „Królewna Anna Wazówna”. Prelegentem będzie prof. Dariusz Chemperek.

Spotkanie odbędzie się w czwartek 11 września 2025 r. o godz. 15 w sali w budynku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie przy placu Kościelnym 6.

Serdecznie zapraszamy!

Ks. biskup Adrian Korczago o Kościele otwartym! Jaworze, 8 września


Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Jaworzu zaprasza wszystkich zainteresowanych na spotkanie „Kościół otwarty”, którego gościem będzie ks. bp dr Adrian Korczago – biskup Diecezji Cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

Spotkanie odbędzie się w poniedziałek 8 września 2025 r. o godz. 18. w sali parafialnej w Jaworzu k. Bielska-Białej, pl. Kościelny 26.

Serdecznie zapraszamy!