Archiwum



PTEw na Facebooku
PTEw na Facebooku

PTEw na Twitterze
PTEw na Twitterze



stat4u



network monitoring software

W cieszyńskim PTEw odbyło się ostatnie spotkanie z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”

26 października 2017 r. w oddziale PTEw w Cieszynie odbyło się ostatnie spotkanie z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”. Prelekcję pt. „Z kart dziejów Reformacji na Śląsku Cieszyńskim” wygłosił Władysław Sosna.

W ciągu ostatnich kilku lat pojawił się cały szereg nowych tytułów prac dotykających tematyki Reformacji, w większości będących pokłosiem różnych konferencji i sesji naukowych, napisanych w majestacie kwerend źródeł i dociekań naukowych. Dzieła te zaopatrzono dodatkowo w imponujące wykazy literatury. Aby to wszystko ogarnąć, trzeba sporo czasu i wysiłku umysłowego by trafnie zrozumieć tok przekazywanej treści. W wielu przypadkach są to prace mikrograficzne, rzucające światło na zagadnienia będące przedmiotem badań autora, ale brakuje w nich często chociaż odrobiny tła, które pozwoliłoby się zorientować w tym zbiorowisku samoistnych plamek mających stworzyć w miarę czytelny obraz epoki, zdarzenia, osoby. Absolutnie nie chodzi tu o podważanie wartości tych dzieł, wydaje się jednak, że są one przeznaczone dla wyrobionego czytelnika, który „już coś wie” i pragnie swoje wiadomości poszerzyć, a nie dla takiego, który w sposób przystępny otrzymałby porcję podstawowych, przekonujących wiadomości na temat Reformacji, zachęcających go do dalszej lektury. Chodzi tu nie o zbiór analiz, ale dobrą syntezę zjawiska, jakim jest Reformacja, w możliwie szerokich kontekstach.

Czytaj dalej »

Październik 2017 w cieszyńskim PTEw

Październikowy program wypełniły trzy spotkania klubowe i jedna wycieczka. Ostatnie ze spotkań klubowych poświęcono ostatniemu odcinkowi cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”, podczas którego prelekcję „Z kart dziejów Reformacji na Śląsku Cieszyńskim” wygłosił Władysław Sosna. Spotkanie to zostanie opisane w osobnej relacji.

* * *

Ks. prof. Jerzy Gryniakow (1925-1992)

5 października gościliśmy ks. Marka Londzina, który – jak wyznał, był słuchaczem ks. prof. Jerzego Gryniakowa. Teraz, w 25-lecie jego śmierci wypadło mu podzielić się z nami swoimi wspomnieniami o tym znakomitym duchownym. Ale też nie spodziewał się, by o nim zachowało się tak mało materiałów, bądź są one niedostępne.

Jerzy Gryniakow urodził się 6.11.1925 r. we Włocławku. Nic nie wiemy o jego wczesnych latach życia. Wybuch wojny przeszkodził mu w ukończeniu gimnazjum. Maturę zdał dopiero w 1948 r. w Toruniu, ale już zaliczał pierwsze wykłady na Wydziale Teologii Ewangelickiej w Warszawie. Studia teologiczne ukończył w lutym 1951 r. Po ordynacji (20.05.1951 r.), został oddelegowany do pracy w Piotrkowie Trybunalskim. Pełnił tam i w Zelowie obowiązki wikarego. W tym też roku poślubił Olgę Annę Englert. Dwa lata później został administratorem obu parafii, wreszcie pod koniec 1966 r. objął urząd proboszcza.

Czytaj dalej »

Wrzesień 2017 w cieszyńskim PTEw

Adolf Fierla (1908-1967)

14 września: Stanisława Ruczko przywołała pamięć prawie całkowicie zapomnianego poety i pisarza Adolfa Fierli (1908-1967), w 50. rocznicę jego śmierci. Urodził się w Orłowej w rodzinie górnika Józefa, w gnieździe rodowym Fierlów. Miał trzech braci, duchownych: Józefa, Alfreda i Władysława. Ten ostatni po II wojnie światowej był biskupem polskiego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Anglii. Szkołę podstawową i polskie gimnazjum ukończył w rodzinnym mieście. W 1933 r. rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, a ukończył w Pradze na wydziale slawistyki. Krótko był nauczycielem języka polskiego w słynnym gimnazjum orłowskim. Wybuchła wojna. Po powrocie z ucieczki, wyśledzony przez gestapo, został przekazany do obozu zagłady w Dachau, a następnie do Mauthausen-Gusen. Zwolniony, uzyskał pracę w kopalni w Pietwałdzie, ale wnet wcielono go do armii niemieckiej. Na terenie Francji dostał się do niewoli angielskiej. Jakiś czas przebywał we Francji, potem we Włoszech, w 1958 r. przeniósł się do Anglii. Tu pełnił obowiązki członka Synodu Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Wychodźstwie, sekretarza Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie i nauczyciela języka polskiego w polskich szkołach. Rozwinął także bogatą działalność publicystyczną. W 1966 r. odwiedził kraj z zamiarem powrotu, szybszą jednak okazała się śmierć.

Czytaj dalej »

Z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”: Słowacja i Śląsk

Na przełomie sierpnia i września 2017 r. w Cieszyńskim oddziale PTEw odbyły się dwa wykłady z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”: 24 sierpnia dr Józef Szymeczek mówił o Reformacji na Słowacji, zaś 7 września dr hab. Jan Szturc o Reformacji na Śląsku.

* * *

Józef Szymeczek - prelegent

24 sierpnia gościliśmy dr. Józefa Szymeczka, wykładowcę Uniwersytetu Ostrawskiego, działacza Kongresu Polaków w Republice Czeskiej, któremu powierzyliśmy temat: „Z kart dziejów Reformacji na Słowacji”. Dzieje te, zwłaszcza w kontekście wydarzeń politycznych, są bardziej niż złożone. Przez całe niemal tysiąclecie Słowacy byli poddanymi Królestwa Węgier, to zaś od 1526 r. w mniejszym, czy większym stopniu aż do 1918 r. było związane z Austrią, ale też z obecnością Turków. Fragment (16 miast) jednego z żywotnych regionów Słowacji – Spisz, w latach 1412-1769 stanowił zastaw Królestwa Polskiego. Wreszcie, tam właśnie, w sąsiednim Liptowie, swoje największe dzieła pozostawił cieszyński krajan ks. Jerzy Trzanowski, które w dużym stopniu przyczyniły się do przetrwania najgorszego czasu prześladowań; z kolei słowaccy ewangeliccy budziciele XIX-wiecznego odrodzenia narodowego udzielili swojego ducha śląsko-cieszyńskim pionierom tej samej sprawy. Niektóre fragmenty wystąpienia zostały tu dla jasności narracji dodatkowo uszczegółowione.

Czytaj dalej »

Sierpień 2017 w cieszyńskim PTEw

Jelenia Góra: grupa PTEw Cieszyn przed kościołem łaski

W sierpniowym programie cieszyńskiego PTEw pomieściły się trzy czwartki „prelekcyjne” i dwa „wycieczkowe”.

* * *

Kazimiera Iłłakowiczówna (1892-1983)

6 sierpnia 1892 r.: około tej daty w Wilnie urodziła się Kazimiera Iłłakowiczówna. Była nieślubną córką Barbary Iłłakowiczównej i Klemensa Zana. Wcześnie utraciła rodziców. Dzięki własnemu uporowi jako eksternistka złożyła egzamin maturalny i zaliczyła studia z zakresu filologii polskiej i angielskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. W czasie I wojny światowej cudem została uratowana z dyzenterii. Praktycznie przez cały okres międzywojenny była pracownicą Ministerstwa Spraw Zagranicznych, 9 lat służyła jako osobista sekretarka marszałka Józefa Piłsudskiego. Odbyła wiele podroży po Europie, a po wybuchu II wojny światowej została deportowana do Rumunii. Wróciła do kraju w 1947 r. Nie mogąc znaleźć zatrudnienia w Ministerstwie osiadła w Poznaniu. Była poliglotką, znała 5 języków, trudniła się nauczaniem języków obcych i tłumaczeniem literatury. Pilnie obserwowała szarą codzienność czasów Polski Ludowej. Pod koniec życia utraciła wzrok. Zmarła w Poznaniu 16.02.1983 r.

Czytaj dalej »

W Cieszynie „Pochód Reformacji przez Europę”: spotkania 8. i 9.
– Słowacja (J. Szymeczek) i Śląsk (J. Szturc)

Oddział PTEw w Cieszynie zaprasza na kolejne spotkania z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”, które odbywają się comiesięcznie od stycznia do października 2017 r. W najbliższym czasie odbędą się spotkania 8. i 9., których tematyka będzie następująca:

  • 24 sierpnia (1500) – Z kart dziejów Reformacji na Słowacji (prelegent: Józef Szymeczek)
  • 7 września (1500) – Z kart dziejów Reformacji na Śląsku (prelegent: Jan Szturc)

Szczegóły dotyczące całego cyklu można znaleźć na dedykowanej stronie PTEw: www.ptew.org.pl.

Spotkania odbywają się w czwartki o godz. 15 w sali Macierzy Ziemi Cieszyńskiej w Cieszynie, ul. Stalmacha 14. Zapraszamy wszystkich zainteresowanych!

Czytaj dalej »

Lipiec 2017 w cieszyńskim PTEw

Julian Krzyżanowski (1892-1976)

Na lipcowy program składały się trzy spotkania klubowe i jedna wycieczka.

Stanisława Ruczko - prelegentka

Pierwszy i trzeci lipcowy czwartek wypełniła Stanisława Ruczko. Na pierwszym z nich 6 lipca zaprezentowała postać jednego z najznakomitszych polskich historyków literatury, niezwykle aktywnego publicysty, autora 1.200 prac i edytora, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, członka wielu gremiów naukowych, doctora honoris causa kilku uniwersytetów – Juliana Krzyżanowskiego (1892-1976). W czasie I wojny światowej „zaliczył” zsyłkę na Syberię, potem pracował na uczelniach w Lublinie, stopnie naukowe uzyskał w Krakowie, był wykładowcą na uczelniach w Londynie i w Rydze, by wreszcie w 1934 r. już na stale związać się z Uniwersytetem Warszawskim jako kierownik Katedry Literatury Polskiej na Wydziale Polonistyki. W 1962 r. doczekał emerytury, jednak z dalszej pracy nie zrezygnował, był aktywny do końca swoich dni. Wiele uwagi poświęcił literaturze staropolskiej.

Czytaj dalej »

Czerwiec 2017 w cieszyńskim PTEw

W czerwcu zaliczyliśmy cztery czwartki „prelekcyjne” i jedną wycieczkę.

Maria Konopnicka (1842-1910)

Stanisława Ruczko - prelegentka

1 czerwca Stanisława Ruczko wystąpiła z wykładem o Marii Konopnickiej (1842-1910), w 125. rocznicę jej urodzin. Maria z domu Wasiłkowska urodziła się w Suwałkach, po wczesnej śmierci matki (1847) wychowywana wraz z rodzeństwem przez surowego ojca w duchu patriotycznym. Przez jakiś czas przebywała w żeńskiej szkole sakramentek, gdzie zaprzyjaźniła się dozgonnie z Elizą Pawłowską-Orzeszkową. W 1862 r. poślubiła Jarosława Konopnickiego, jednak źle znosiła atmosferę szlacheckiego zachcianka, nie godziła się z uwłaczającym traktowaniem chłopów. Ucieczką od szarej codzienności były wiersze pisane do szuflady, potem zamieszczane w „Kaliszaninie”, „Bluszczu” i w „Tygodniku Ilustrowanym”. Uskrzydlona recenzją znanego już pisarza Henryka Sienkiewicza, Maria zdecydowała się na zerwanie z mężem i wyjazd z dziećmi do Warszawy (1877). Tam zajęła podrzędne mieszkanie, po zgonie wspomagającego ją ojca (1878) ledwo wiązała koniec z końcem zarabiając na życie i utrzymanie sześciorga dzieci korepetycjami, gdyż honoraria, jakie otrzymywała, były bardziej niż mizerne. Kolejne trzy serie poezji nie cieszyły się uznaniem, wręcz przeciwnie, spotkały się z kąśliwa krytyką środowisk konserwatywnych i klerykalnych. Udzielała się także w różnych konspiracyjnych organizacjach m.in. w Kobiecym Kole Oświaty, nawiązała bliskie kontakty m.in. z Marią Wysłouchową. W 1883 r. pierwszy raz ruszyła zagranicę, do Czech (Karlowe Wary) i Włoch.

Czytaj dalej »

Maj 2017 w cieszyńskim PTEw

Majowy program Oddziału przewidywał wycieczkę, dwa czwartki klubowe i piąte już spotkanie z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”.

4 maja: otwarcie sezonu wycieczkowego PTEw 2017. Tego dnia wyczekiwaliśmy przez długie zimowe wieczory. I oczywiście pragnęliśmy, aby ten dzień był pogodny. Zeszłego roku bowiem połowę naszych wycieczek (cztery) popsuła nam deszczowa, a nawet śnieżna aura. Poza tym, gdzie jechać? Wszak to już nasza 288 wycieczka. Prawie wszystkie pobliskie kąty mamy wymiecione. A może zaglądnąć tam, gdzie już dawno nie byliśmy, albo gdzie otwarto coś nowego? Od tego mamy prezesa. On na pewno coś ciekawego wymyśli!

Prezbiterium kościoła ewangelickiego w Hażlachu

Prognozy niestety były nieciekawe. Miało być pochmurno i deszczowo. Może mimo wszystko zmieścimy się w jakiejś „dziurze” bez deszczu…?

Zatrzymaliśmy się na pierwszym postoju w Hażlachu. Wstąpiliśmy do zupełnie odnowionego filialnego kościoła naszej parafii. W 2001 r. ukończono gruntowną jego przebudowę; potem stopniowo starano się o nowy wystrój: wolnostojącą mensę, przyścienny obraz, mównicę, to wszystko w półkoliście zamkniętym prezbiterium, niewielkie organy w chórze, ławy, żyrandole, a więc wszystko, co jest potrzebne do odprawiania ewangelickiego nabożeństwa, a co można zmieścić pod wspólnym mianownikiem: proste i skromne. Wikariusz krótko opowiedział nam o współczesnym aktywnym życiu filiału. Wychodząc z kościoła zastanawiałem się, czy jednak czegoś w unowocześnianiu naszych świątyń nie zatraciliśmy…

Czytaj dalej »

Kwiecień 2017 w cieszyńskim PTEw

Kwiecień miał tylko trzy czwartki „robocze”. Pierwszy i trzeci skupił nas na przypomnieniu wybitnych postaci, ostatni natomiast był wypełniony kolejnym odcinkiem cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”.

Ludwik Łazarz Zamenhof (1859-1917)

6 kwietnia Stanisława Ruczko przedstawiła sylwetkę Ludwika Łazarza Zamenhofa (1859-1917), a właściwie Eliezera Lewiego Samenhofa. Urodził się i wyrastał w wielodzietnej rodzinie żydowskiej w Białymstoku. Na żądanie ojca, po ukończeniu gimnazjum w Białymstoku podjął studia medyczne, rozpoczęte w Moskwie a ukończone w Warszawie, które dopełnił specjalizacją w zakresie okulistyki w Wiedniu (1886). Miał swój gabinet w Warszawie, potem w Grodnie, ale w 1897 ponownie wrócił do Warszawy i tu już pozostał, poza licznymi wyjazdami, do końca życia.

Stanisława Ruczko - prelegentka

Już jako dorastający chłopak nie potrafił zrozumieć, dlaczego w małym wówczas podlaskim miasteczku Białymstoku jego mieszkańcy nie posługują się jednym językiem. Co krok dało się słyszeć inny: litewski, białoruski, tatarski, jidisz, polski, niemiecki, urzędowy rosyjski, nie wiedzieć jaki jeszcze; co więcej, rozmówcy nie kryli się z tym, głośno podkreślali swoją inność. Mając lat 10 napisał sztukę „Wieża Babel czyli tragedia białostocka w pięciu aktach” i pilnie zaczął spisywać zasłyszane słowa próbując je sprowadzić do formuły jednego prostego języka, zrozumiałego dla wszystkich. Gdy Ludwik wyjechał na studia, ojciec wykorzystał okazję i spalił synowi wszystkie bruliony, traktując je jako młodzieńcze dziwactwa i liczył, że gdy dojrzeje po studiach i zdobędzie konkretny fach, zapomni o swoich mrzonkach poprawiania cywilizacji.

Czytaj dalej »

Marzec 2017 w cieszyńskim PTEw

Tegoroczny marzec pomieścił pięć czwartków. Trzy z nich na naszych spotkaniach klubowych poświęciliśmy wspomnieniom osób zacnych, jeden wypełniły refleksje z tragicznego wydarzenia lat okupacji; ostatni czwartek włączyliśmy się do „Pochodu Reformacji przez Europę”.

Ks. bp Juliusz Bursche (1862-1942)

Marcowe spotkania otworzył 2 marca ks. Marek Londzin, który w swoim wystąpieniu starał się przedstawić w możliwie szerokim ujęciu życie i działalność ks. bp. Juliusza Burschego (1862-1942). Prelegent zatrzymał się przede wszystkim na międzywojennej działalności Biskupa, jego wysiłkach zmierzających do połączenia wszystkich ewangelików skupionych w różnych Kościołach istniejących w trzech byłych zaborach i rządzących się własnymi prawami oraz uregulowania stosunków prawnych Kościoła z Państwem. Na skutek oporu Kościołów Unijnych do 1918 r. znajdujących się w granicach Prus, do porozumienia nie doszło. Dopiero w 1937 r. Kościół Ewangelicko-Augsburski doczekał wydania dekretu Prezydenta RP i uznania Zasadniczego Prawa Wewnętrznego Kościoła. Wysiłki te dobrze zapamiętane przez hitlerowskie Niemcy, zostały okupione tragiczną śmiercią Biskupa w obozie koncentracyjnym i sponiewieraniem wielu członków jego rodziny.

Czytaj dalej »

Luty 2017 w cieszyńskim PTEw

Ks. Tadeusz Terlik (1929-1992)

Luty 2017 r. wypełniły cztery spotkania klubowe PTEw. Na pierwszym z nich – 2 lutego gościliśmy ks. Adama Glajcara, który w 25. rocznicę zgonu przypomniał i przedstawił w emocjonalnym wystąpieniu sylwetkę ks. Tadeusza Terlika (1929-1992), proboszcza parafii ewangelicko-augsburskiej w Goleszowie (1960-1992). Wcześniej ks. Terlik jako wikariusz służył w Sorkwitach, Pabianicach, Wrocławiu i najdłużej w Cieszynie. Dał się poznać jako utalentowany kaznodzieja, wielbiciel muzyki kościelnej. Już w Goleszowie z jego inwencji powstało aż pięć chórów, które rychło rozsławiły Goleszów licznymi koncertami w Polsce i zagranicą. Szerokie kontakty zagraniczne pozwoliły uruchomić proboszczowi przy parafii goleszowskiej aptekę poszukiwanych leków. Przypadające na 1985 r. dwustulecie budowy kościoła było okazją do podjęcia gruntownego remontu świątyni i wybudowania nowego domu parafialnego w Goleszowie. Ponadto rozbudował on kaplicę w Kisielowie (1991) i wzniósł nowy dom zborowy w Kozakowicach.

Czytaj dalej »