Archiwum



PTEw na Facebooku
PTEw na Facebooku

PTEw na Twitterze
PTEw na Twitterze



stat4u



network monitoring software

Relacja z wycieczki PTEw Cieszyn do „leśnego kościoła” na Zakamieniu

3 maja to dla Cieszyna nie tylko Święto ustanowienia Konstytucji 3 Maja, ale także dzień uwolnienia miasta spod okupacji hitlerowskiej i wkroczenia wojsk Armii Czerwonej w 1945 r. Wówczas dla tych, którym dane było przeżyć okupację, było to wyzwolenie, gdyż raczej nikt nie zdawał sobie jeszcze sprawy, że miejsce wojennego terroru zajmie inna forma zniewolenia – dyktatura proletariatu. 3 maja też Oddział PTEw w Cieszynie przy pięknej słonecznej pogodzie wyruszył na pierwszą w tym roku wycieczkę.

W Izbie Oświęcimskiej (Goleszów)

Pierwszym przystankiem był Goleszów. Na zaproszenie kustosza Pawła Stanieczka zwiedziliśmy Izbę Oświęcimską znajdującą się w obecnej siedzibie Gminnego Ośrodka Kultury w Goleszowie. Przez prawie cały XX w. w Goleszowie była czynna cementownia, a w okolicy kamieniołomy skały wapiennej. Właśnie do tej cementowni z braku rąk do pracy ściągnięto w połowie lipca 1942 r. więźniów oświęcimskich i założono na jej obszarze jedną z dziesiątków filii niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Czytaj dalej »

Kwiecień 2018 w cieszyńskim PTEw

W kwietniu 2018 r. odnotowaliśmy cztery spotkania klubowe.

Na pierwszym kwietniowym czwartku 5 kwietnia wystąpił Stefan Król ze wspomnieniem wybitnego historyka Ziemi Cieszyńskiej dr. Franciszka Popiołka (1868-1960). Pochodził z biednej wielodzietnej rodziny bezrolnego chłopa Józefa i Łucji z Matydów. Urodził się 1.04.1868 r. w Czułowie. Nauczycielom szkoły ludowej zawdzięczał, że biedni rodzice w końcu zgodzili się wysłać zdolnego syna na dalszą naukę do gimnazjum do Krakowa, po ukończeniu którego (1889) Franciszek podjął studia teologiczne. Będąc na trzecim roku studiów doszedł jednak do przekonania, że nie ma w tym kierunku powołania i przeszedł na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego, obierając jako główne przedmioty historię i geografię. Po odbyciu kilkuletniej praktyki pedagogicznej w Krakowie, Jaśle i Sanoku, w 1899 r. otrzymał zaproszenie właśnie otwartego polskiego gimnazjum macierzowego w Cieszynie.

Czytaj dalej »

Marzec w cieszyńskim PTEw

Helena Mniszkówna (1879-1943)

W marcu odbyły się cztery spotkania klubowe w skorygowanych terminach, dopasowanych do możliwości prelegentów.

Już 1 marca Stanisława Ruczko przedstawiła sylwetkę powieściopisarki Heleny Mniszkówny (1879-1943). Pochodziła ona z rodziny ziemiańskiej, zyskała staranne domowe wykształcenie. Z nieco rozkapryszonej panienki wyrosła dość urodziwa, dbająca o siebie panna. Życia jednak nie miała nazbyt szczęśliwego. Przeżyła dwóch mężów, na początku II wojny światowej pozbawiona domu i mienia. O ile początkowo jej utwory spotykały się z życzliwym przyjęciem, z czasem krytyka zaliczyła jej twórczość do stereotypowej, ograniczającej się do gloryfikacji życia dworskiego, pełnego intryg, ale zawsze kończących się lirycznym finałem wynikającym z wrodzonej szlachetności bohaterów opowieści.

Czytaj dalej »

Luty 2018 w cieszyńskim PTEw

Księżna Katarzyna Sydonia

Miesiąc luty wypełniły cztery spotkania klubowe zgodnie ze zmodyfikowanym programem rocznym.

Książę Wacław III Adam

1 lutego gościliśmy dr. Łukasza Barańskiego, którego tematem prelekcji był „Porządek kościelny księcia Wacława III, jego teologiczne aspekty”. Prelekcję poprzedził krótki wstęp Władysława Sosny. Przypomniał on, że 19.01.2018 r. minęła 450. rocznica ogłoszenia „Porządku Kościelnego” wydanego przez księcia cieszyńskiego Wacława III. Porządek ten był wydany jeszcze dwukrotnie, na rok przed śmiercią księcia w 1578 i ponownie w 1584 jako „Porządek Kościelny i Szkolny” przez wdowę księżną Katarzynę Sydonię. Druga edycja „Porządku” nie zachowała się, bądź nie udało się jej odnaleźć. Pierwsza edycja była napisana w języku biblijnym czeskim, trzecia w języku niemieckim, a więc w językach, które funkcjonowały wówczas na dworze książęcym jako języki kancelaryjne. Nie oznacza to wcale, że języki te były tożsame z językiem „domowym” ogromnej większości mieszkańców księstwa, którzy na co dzień posługiwali się gwarą śląsko-cieszyńską.

Czytaj dalej »

Styczeń 2018 w cieszyńskim PTEw

Jan Król (1922-1992)

W styczniowym programie pomieszczono trzy czwartki prelekcyjne i walne zebranie Oddziału.

4 stycznia Stefan Król przedstawił sylwetkę nauczyciela Jana Króla. Był on synem funkcjonariusza Policji Województwa Śląskiego – Jana Königa i Julii z domu Melcher. Urodził się w Chybiu 30.11.1922 r.

Jan König starszy był przełożonym placówek kolejno w Ligocie koło Czechowic, Golasowicach i Stonawie. Z chwilą wybuchu II wojny światowej, jak wszyscy policjanci policji śląskiej, podzielił los tysięcy rodaków przemieszczających się przed napierającymi wojskami hitlerowskimi na wschód. Tam dostał się do niewoli sowieckiej i został wywieziony do obozu NKWD w Staszkowie, w którym zgrupowano głównie funkcjonariuszy Policji Państwowej. Stamtąd wiosną 1940 r. jeńcy byli przewożeni do siedziby NKWD w Kalininie (ob. Twer), gdzie byli rozstrzeliwani w piwnicach, a chowani w masowych grobach w Miednoje. Starszy przodownik Jan König był jedną z ponad 6 tysięcy ofiar rozstrzeliwań.

Czytaj dalej »

Kiedy urodził się ks. Jerzy Trzanowski?

Pomnik ks. Jerzego Trzanowskiego (Cieszyn)

Ustalenie, podanie dat życia jakiejś osoby, zwłaszcza we wszelkiego rodzaju biogramach, jest spełnieniem podstawowego wymogu – konkretnym osadzeniem danej sylwetki w określonym czasie nie tylko ze względów biograficznych, ale także historycznych. Jest dobrze, gdy chociaż te graniczne daty życia danej osoby są znane i nie budzą wątpliwości. Niestety, wobec braku udokumentowanego zapisu jesteśmy po prostu bezsilni, piszemy „około”, „między latami”, w przedziale „od – do”. I taki zapis z pokorą trzeba przyjąć. Gorzej, jeżeli jakaś data nie budzi wątpliwości, ale wystarczy, że ktoś dokona nawet nieświadomej pomyłki, a potem właśnie ta data „robi karierę”. Tak jest niestety w przypadku daty urodzin ks. Jerzego Trzanowskiego.

Czytamy na ogół, że ks. Trzanowski urodził się 27.03. albo 9.04.1592 r.1 Sugeruje to znalezienie dwóch różnych dat w dokumentach, co nie jest prawdą jeśli nie uwzględnić istotnej informacji, że daty te dotyczą zapisów wg dwóch kalendarz: juliańskiego i gregoriańskiego, i że obie są równoprawne! Przyjrzyjmy się owym kalendarzom. Pod koniec XVI w. w wyniku dokładniejszych pomiarów obiegu Ziemi wokół Słońca dokonano korekty w rachubie czasu. Reformę kalendarza (czasu) formalnie wprowadził papież Grzegorz XIII po ogłoszeniu bulli w marcu 1582 r., stąd pochodzi określenie „kalendarz gregoriański”. Polegała ona na tym, że po 4 października według rachuby dotąd obowiązującego kalendarza juliańskiego następował kolejny dzień tygodnia z datą 15.10.1582 r. według kalendarza gregoriańskiego. Rzecz jednak w tym, że nie wszystkie państwa europejskie wprowadziły ową reformę kalendarza jednocześnie. Austria uczyniła to dopiero w 1584 r. Śląsk, także Cieszyński, należał wówczas do państwa Habsburgów. W tym przypadku, zgodnie z poleceniem biskupa wrocławskiego Gerstmana, po poniedziałku 6 stycznia następował wtorek 17.01.1584 r.

Czytaj dalej »

Grudzień 2017 w cieszyńskim Oddziale PTEw

Józef Piłsudski (1867-1935)

Na grudniowy program naszego Oddziału złożyły się trzy spotkania: jedno prelekcyjne oraz dwa tradycyjnie organizowane pod koniec roku: przedświąteczna wigilijka PTEw oraz podsumowania pt. „Wspomnijmy (przeżyjmy) to jeszcze raz” – refleksje z wydarzeń 2017 r. w naszym oddziale.

* * *

7 grudnia. Ostatni w tym roku prelekcyjny czwartek wypełnił nasz „nadworny” historyk, Stefan Król. Kalendarz sprawił, że pod koniec roku w 125. rocznicę urodzin pomieściliśmy w naszym planie przypomnienie dwóch rówieśniczych postaci, które w historii Polski okresu międzywojennego odegrały pierwszorzędną rolę: prezydent Ignacy Mościcki i marszałek Józef Piłsudski. Także o tym drugim – Józefie Piłsudskim, Stefan Król przygotował solidną prelekcję ilustrowaną obrazem.

Czytaj dalej »

Listopad 2017 w cieszyńskim PTEw

Listopadowe dni wypełniło pięć czwartków poświęconych wspomnieniom niezwykłych ludzi.

Erazm z Rotterdamu (1467-1536)

2 listopada Stanisława Ruczko przypomniała czołową postać Odrodzenia, Erazma z Rotterdamu (1467-1536). Pozostał on w cieniu wielkich uroczystości z okazji 500-lecia Reformacji. Nie należał do grona wielkich reformatorów XVI w., ale co trzeba podkreślić, oni sami wiele mu zawdzięczali choćby tylko korzystając z jego tłumaczenia Nowego Testamentu. Wcześnie osierocony, kolejne etapy swojej edukacji zdobywał w Gouda, Utrechcie i w augustiańskiej kongregacji Braci Wspólnego Życia w Deventer. Gdy miał lat 20 wstąpił do klasztoru augustianów w Steyn, rok później złożył śluby zakonne, a w 1492 r. został wyświęcony na księdza. Rychło jednak opuścił klasztor by przyjąć obowiązki sekretarza biskupiego w Cambrai. W 1495 r. rozpoczął studia na paryskiej Sorbonie, trzy lata później zawitał do Anglii wydatnie poszerzając krąg kontaktów z ludźmi nauki i zasób wiedzy. Pobyt w Turynie uwieńczył zdobyciem tytułu doktora teologii. Zwolniony ze ślubów zakonnych, wiele podróżował po krajach zachodniej Europy, najdłużej zatrzymując się w Bazylei, gdzie zmarł.

Wśród licznych gości podejmowanych przez Erazma był polski teolog Jan Łaski; wykupił on jego bibliotekę a wiele jego dzieł przetłumaczył na język polski. Zresztą Erazm korespondował z wieloma znamienitszymi Polakami i przesyłał im swoje dzieła wraz z dedykacjami.

Czytaj dalej »

W cieszyńskim PTEw odbyło się ostatnie spotkanie z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”

26 października 2017 r. w oddziale PTEw w Cieszynie odbyło się ostatnie spotkanie z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”. Prelekcję pt. „Z kart dziejów Reformacji na Śląsku Cieszyńskim” wygłosił Władysław Sosna.

W ciągu ostatnich kilku lat pojawił się cały szereg nowych tytułów prac dotykających tematyki Reformacji, w większości będących pokłosiem różnych konferencji i sesji naukowych, napisanych w majestacie kwerend źródeł i dociekań naukowych. Dzieła te zaopatrzono dodatkowo w imponujące wykazy literatury. Aby to wszystko ogarnąć, trzeba sporo czasu i wysiłku umysłowego by trafnie zrozumieć tok przekazywanej treści. W wielu przypadkach są to prace mikrograficzne, rzucające światło na zagadnienia będące przedmiotem badań autora, ale brakuje w nich często chociaż odrobiny tła, które pozwoliłoby się zorientować w tym zbiorowisku samoistnych plamek mających stworzyć w miarę czytelny obraz epoki, zdarzenia, osoby. Absolutnie nie chodzi tu o podważanie wartości tych dzieł, wydaje się jednak, że są one przeznaczone dla wyrobionego czytelnika, który „już coś wie” i pragnie swoje wiadomości poszerzyć, a nie dla takiego, który w sposób przystępny otrzymałby porcję podstawowych, przekonujących wiadomości na temat Reformacji, zachęcających go do dalszej lektury. Chodzi tu nie o zbiór analiz, ale dobrą syntezę zjawiska, jakim jest Reformacja, w możliwie szerokich kontekstach.

Czytaj dalej »

Październik 2017 w cieszyńskim PTEw

Październikowy program wypełniły trzy spotkania klubowe i jedna wycieczka. Ostatnie ze spotkań klubowych poświęcono ostatniemu odcinkowi cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”, podczas którego prelekcję „Z kart dziejów Reformacji na Śląsku Cieszyńskim” wygłosił Władysław Sosna. Spotkanie to zostanie opisane w osobnej relacji.

* * *

Ks. prof. Jerzy Gryniakow (1925-1992)

5 października gościliśmy ks. Marka Londzina, który – jak wyznał, był słuchaczem ks. prof. Jerzego Gryniakowa. Teraz, w 25-lecie jego śmierci wypadło mu podzielić się z nami swoimi wspomnieniami o tym znakomitym duchownym. Ale też nie spodziewał się, by o nim zachowało się tak mało materiałów, bądź są one niedostępne.

Jerzy Gryniakow urodził się 6.11.1925 r. we Włocławku. Nic nie wiemy o jego wczesnych latach życia. Wybuch wojny przeszkodził mu w ukończeniu gimnazjum. Maturę zdał dopiero w 1948 r. w Toruniu, ale już zaliczał pierwsze wykłady na Wydziale Teologii Ewangelickiej w Warszawie. Studia teologiczne ukończył w lutym 1951 r. Po ordynacji (20.05.1951 r.), został oddelegowany do pracy w Piotrkowie Trybunalskim. Pełnił tam i w Zelowie obowiązki wikarego. W tym też roku poślubił Olgę Annę Englert. Dwa lata później został administratorem obu parafii, wreszcie pod koniec 1966 r. objął urząd proboszcza.

Czytaj dalej »

Wrzesień 2017 w cieszyńskim PTEw

Adolf Fierla (1908-1967)

14 września: Stanisława Ruczko przywołała pamięć prawie całkowicie zapomnianego poety i pisarza Adolfa Fierli (1908-1967), w 50. rocznicę jego śmierci. Urodził się w Orłowej w rodzinie górnika Józefa, w gnieździe rodowym Fierlów. Miał trzech braci, duchownych: Józefa, Alfreda i Władysława. Ten ostatni po II wojnie światowej był biskupem polskiego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Anglii. Szkołę podstawową i polskie gimnazjum ukończył w rodzinnym mieście. W 1933 r. rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, a ukończył w Pradze na wydziale slawistyki. Krótko był nauczycielem języka polskiego w słynnym gimnazjum orłowskim. Wybuchła wojna. Po powrocie z ucieczki, wyśledzony przez gestapo, został przekazany do obozu zagłady w Dachau, a następnie do Mauthausen-Gusen. Zwolniony, uzyskał pracę w kopalni w Pietwałdzie, ale wnet wcielono go do armii niemieckiej. Na terenie Francji dostał się do niewoli angielskiej. Jakiś czas przebywał we Francji, potem we Włoszech, w 1958 r. przeniósł się do Anglii. Tu pełnił obowiązki członka Synodu Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Wychodźstwie, sekretarza Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie i nauczyciela języka polskiego w polskich szkołach. Rozwinął także bogatą działalność publicystyczną. W 1966 r. odwiedził kraj z zamiarem powrotu, szybszą jednak okazała się śmierć.

Czytaj dalej »

Z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”: Słowacja i Śląsk

Na przełomie sierpnia i września 2017 r. w Cieszyńskim oddziale PTEw odbyły się dwa wykłady z cyklu „Pochód Reformacji przez Europę”: 24 sierpnia dr Józef Szymeczek mówił o Reformacji na Słowacji, zaś 7 września dr hab. Jan Szturc o Reformacji na Śląsku.

* * *

Józef Szymeczek - prelegent

24 sierpnia gościliśmy dr. Józefa Szymeczka, wykładowcę Uniwersytetu Ostrawskiego, działacza Kongresu Polaków w Republice Czeskiej, któremu powierzyliśmy temat: „Z kart dziejów Reformacji na Słowacji”. Dzieje te, zwłaszcza w kontekście wydarzeń politycznych, są bardziej niż złożone. Przez całe niemal tysiąclecie Słowacy byli poddanymi Królestwa Węgier, to zaś od 1526 r. w mniejszym, czy większym stopniu aż do 1918 r. było związane z Austrią, ale też z obecnością Turków. Fragment (16 miast) jednego z żywotnych regionów Słowacji – Spisz, w latach 1412-1769 stanowił zastaw Królestwa Polskiego. Wreszcie, tam właśnie, w sąsiednim Liptowie, swoje największe dzieła pozostawił cieszyński krajan ks. Jerzy Trzanowski, które w dużym stopniu przyczyniły się do przetrwania najgorszego czasu prześladowań; z kolei słowaccy ewangeliccy budziciele XIX-wiecznego odrodzenia narodowego udzielili swojego ducha śląsko-cieszyńskim pionierom tej samej sprawy. Niektóre fragmenty wystąpienia zostały tu dla jasności narracji dodatkowo uszczegółowione.

Czytaj dalej »